Η ανθεκτικότητα των τεχνικών έργων: Από την Εγνατία μέχρι το Δημοτικό Στάδιο και τις γέφυρες της Βέροιας

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΟΥΡΣΟΥΖΙΔΗΣ - ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ (ΡΕΠΟΡΤΑΖ) ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ "ΒΕΡΟΙΑ" (12/10/26)

Αν λοιπόν η επιστημονική γνώση δεν αξιοποιηθεί στην οικοδομική πρακτική και στην επιβεβλημένη μέριμνα του κράτους, είναι ξεκάθαρο, ότι δεν μπορεί να προστατεύσει την κοινωνία.

Η Βόρεια και η Κεντρική Ευρώπη – με ελάχιστες εξαιρέσεις - δεν ασχολείται, δεν τους απασχολεί η σεισμική επικινδυνότητα, δεν κινδυνεύουν, δεν έχουν ιστορικό. Οι χώρες αυτές, παραδοσιακά δεν επενδύουν στη σεισμική προστασία, καθώς θεωρούνται περιοχές χαμηλής έως μηδενικής σεισμικότητας. Αυτό όμως στο μέλλον μπορεί να αλλάξει!

Εμείς στο Νότο ασχολούμαστε με θερμοπροσόψεις και μονωτικά υλικά για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων! Τα επιδοτούμενα προγράμματα (όπως το «Εξοικονομώ») εστιάζουν στην ενεργειακή απόδοση, στο κόστος ενέργειας και… στην «κλιματική αλλαγή»(sic)! Αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τη στατική επάρκεια, την αντισεισμική θωράκιση των παλαιών κτιρίων που κατασκευάστηκαν με παλαιότερους αντισεισμικούς κανονισμούς.

Ταυτόχρονα, προετοιμαζόμαστε, ξοδεύουμε πολύτιμους πόρους για επικείμενες πολεμικές συρράξεις, που όλες ανεξαιρέτως,  αφορούν σε οικονομικές σκοπιμότητες! Το χρήμα ρέει άφθονο, αλλά σε λάθος κατεύθυνση, ελπίζοντας πάντα… στην καλή μας τύχη! Όμως είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός, ότι: ένα κτίριο που είναι ενεργειακά αποδοτικό, πλην όμως, στατικά ευάλωτο, παραμένει επικίνδυνο!  

Η εμμονή στην ενεργειακή ή στην αισθητική αναβάθμιση, έναντι της δομικής προστασίας και της ανθρώπινης ζωής, αφορά σε ανομολόγητες οικονομικές σκοπιμότητες, που ιεραρχούν πρώτα τα οικονομικά οφέλη των κέντρων λήψης αποφάσεων και όχι το πραγματικό όφελος της κοινωνίας.

Η επιστημονική γνώση είναι άχρηστη, εάν δεν γίνεται σε πράξη, ειδικά σε χώρες υψηλής σεισμικότητας όπως η Ελλάδα.

Φαίνεται ότι δεν μας απασχολεί καθόλου το γεγονός, ότι οι οικοδομές που κατασκευάστηκαν πριν το 1985 έχουν κατασκευαστεί με αντισεισμικό κανονισμό, που απέχει πολύ, πάρα πολύ, από το σημερινό κανονισμό! Αντί να δώσουμε την απαραίτητη προτεραιότητα στη θωράκιση των κτιρίων που κατασκευάστηκαν με παλαιότερους αντισεισμικούς κανονισμούς, δαπανάμε τεράστια ποσά στην ενεργειακή και αισθητική αναβάθμιση, σίγουρα αποκομίζουμε κάποιο οικονομικό όφελος, αλλά φοβάμαι πως είναι πρόσκαιρο! Το κόστος αποκατάστασης των ζημιών ή της απώλειας ανθρώπινων ζωών μετά από έναν σεισμό, ξεπερνά κατά πολύ οποιοδήποτε βραχυπρόθεσμο ενεργειακό όφελος.

Η κατανομή των δημόσιων, αλλά και ιδιωτικών κεφαλαίων, σπάνια ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας, η φύση μας το υπενθυμίζει συχνά, οι συνεχείς σεισμικές εξάρσεις σε πολλές περιοχές της χώρας… είναι το «καμπανάκι»!

Οι διαστάσεις του προβλήματος

-Ο παλαιός κανονισμός:

Έως το 1985, στην Ελλάδα εφαρμόζονταν παρωχημένοι πλέον αντισεισμικοί κανονισμοί (ο πρώτος θεσπίστηκε το 1959). Τα κτίρια από οπλισμένο σκυρόδεμα που κατασκευάστηκαν με τους παλαιότερους κανονισμούς, δεν έχουν τον κατάλληλο οπλισμό, ούτε τις σύγχρονες προδιαγραφές πλαστιμότητας και αντοχής, όπως προβλέπει ο τελευταίος αντισεισμικός κανονισμός.

- ΕΑΚ και Ευρωκώδικες:

Ο αντισεισμικός επανασχεδιασμός ξεκίνησε με τον Νέο Ελληνικό Αντισεισμικό Κανονισμό (Ν.Ε.Α.Κ.) το 1992-1995 και κατόπιν τον Ελληνικό Αντισεισμικό Κανονισμό (ΕΑΚ), σε συνδυασμό με το ευρωπαϊκό πλαίσιο (Ευρωκώδικας).

-Το μέγεθος του προβλήματος:

Υπολογίζεται ότι σχεδόν το 60% των κτιρίων στη χώρα κατασκευάστηκαν πριν από το 1985.

Αυτές οι κατασκευές παρουσιάζουν μεγαλύτερη δομική τρωτότητα απέναντι σε μια ισχυρή σεισμική δόνηση, σε σχέση με τα κτίρια που κατασκευάζονται σήμερα.

Οπλισμός υποστυλώματος τριώροφης οικοδομής (δεκαετία 1970) στη Βέροια. Οι «αναμονές» (οπλισμός για μελλοντική προσθήκη νέου ορόφου), δείχνουν καθαρά το μέγεθος του προβλήματος. Σύμφωνα με τους σύγχρονους κανονισμούς το υπόψη υποστύλωμα δεν επαρκεί ούτε σαν διατομή(25cmx40cm), ούτε σαν ελάχιστο ποσοστό οπλισμού υποστυλώματος(4Φ12 αντί min8Φ14), όσο για την ποιότητα του χάλυβα(STI) εδώ και 4 δεκαετίες έχει απαγορευθεί!

Σεισμική Επικινδυνότητα: Βορράς - Νότος

Η επιστημονική κοινότητα έχει πλέον αποτυπώσει με ακρίβεια τους κινδύνους μέσω του Ευρωπαϊκού Σεισμικού Χάρτη (ESHM20).

Παρόλο που ο Νότος (Ελλάδα, Ιταλία, Τουρκία) έχει μακράν την υψηλότερη σεισμικότητα, περιοχές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, σύμφωνα με ειδικούς επιστήμονες, διατρέχουν επίσης κινδύνους λόγω τεκτονικών πιέσεων.

 Το Μέλλον της Σεισμικής Θωράκισης

-Υποχρεωτικοί έλεγχοι:

Η ανάγκη για προσεισμικό έλεγχο των δημόσιων και ιδιωτικών κτηρίων τίθεται στο τραπέζι, με στόχο τη βαθμολόγηση της τρωτότητάς τους.

- Προληπτική κατεδάφιση - Ενίσχυση:

Η κατεδάφιση επικίνδυνων αυθαιρέτων ή ασύμφορων προς επισκευή/ενίσχυση κτιρίων, είναι μια ακραία, αλλά απολύτως ρεαλιστική συζήτηση που θα κληθεί άμεσα η κοινωνία και η πολιτεία να αντιμετωπίσει. Ας ελπίσουμε ότι δε θα είναι αργά!

Η κατάρρευση της πολυκατοικίας στην οδό Αλκμήνης 22 στα Πετράλωνα

Λίγες μέρες μετά τον καταστροφικό σεισμό της Βενεζουέλας, το μεσημέρι της Τρίτης 30 Ιουνίου 2026, είχαμε την κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα. Ευτυχώς χωρίς θύματα!

Οι εκτιμήσεις τους για τα πιθανά αίτια πίσω από την κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα, μιας και δεν έχουμε ακόμη το πόρισμα των ειδικών, φαίνεται να συγκλίνουν στα παρακάτω:

1. Η εκσκαφή σε όλο το μήκος του κοινού ορίου, μάλιστα σε βάθος πάνω από 4 μέτρα κάτω απ το επίπεδο των θεμελίων της πολυκατοικίας που κατέρρευσε, σε συνδυασμό με άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες (φύση του εδάφους, κατασκευαστικές αστοχίες), είναι ο βασικός παράγων που επιδείνωσε την στατική επάρκεια και επιτάχυνε την κατάρρευση!
2. Η κατάρρευση της πολυκατοικίας δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στις εργασίες που πραγματοποιούντο στο γειτονικό οικόπεδο. Όμως επηρέασαν την κατάρρευση!
3. Ένα σωστά κατασκευασμένο και θεμελιωμένο κτίριο δεν θα έπρεπε να καταρρεύσει εξαιτίας εργασιών που εκτελούνταν σε όμορο οικόπεδο.
4. Από τη φωτογραφία της όμορης πολυκατοικίας, όπως εμφανίστηκε μετά την κατάρρευση, φάνηκαν κάποιες σοβαρές κατασκευαστικές αστοχίες, που ίσως δεν είναι σπάνιες για την εποχή(1970) που κατασκευάστηκαν οι υπόψη πολυκατοικίες!
5. Δεν αποκλείεται το κτίριο που κατέρρευσε, να είχε παρόμοιες αστοχίες και να αντιμετώπιζε ήδη – μη εμφανή - προβλήματα στατικότητας.
6. Είναι εξαιρετικά σπάνιο γεγονός η ολική κατάρρευση πολυκατοικίας από δόνηση λόγω  εργασιών σε όμορο οικόπεδο, εκτός  εάν υπήρχε κάποια ιδιαίτερη γεωλογική ιδιαιτερότητα, για παράδειγμα κάποια υπόγεια κοιλότητα που υποχώρησε επηρεαζόμενη απ την όμορη εκσκαφή.

Το συγκεκριμένο περιστατικό,  αναδεικνύει με έμφαση, το μεγάλο πρόβλημα του γερασμένου κτηριακού αποθέματος, των μεγάλων, αλλά και των μικρότερων αστικών κέντρων.

Η παλαιότητα του κτιρίου αποτελεί αναμφίβολα έναν από τους παράγοντες της κατάρρευσης, ενώ δεν αποκλείεται να συνέβαλε το χαλαρό έδαφος  κάτω απ τη θεμελίωση, οπότε οι εργασίες εκσκαφής στο διπλανό οικόπεδο θα μπορούσαν να επιβαρύνουν εύκολα μια ήδη ευάλωτη κατασκευή. Ακόμη και αν είχαν τηρηθεί όλα τα προβλεπόμενα μέτρα κατά την εκτέλεση των εργασιών, ένα παλιό και επιβαρυμένο κτήριο θα μπορούσε πάλι να οδηγηθεί σε κατάρρευση.

Για να είμαστε ειλικρινείς, στην πόλη μας – με εξαίρεση το υπόγειο πάρκινγκ στο Δημαρχείο – δε θυμάμαι να ελήφθησαν μέτρα αντιστήριξης όμορων οικοδομών κατά την εκσκαφή θεμελίωσης νέων κτιρίων με υπόγειο. Όμως πρέπει να αναφερθεί, ότι η εκσκαφή σ αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να γίνεται τμηματικά, σταδιακά, και όχι σ όλο το μήκος της όμορης πλευράς, με παράλληλη κατασκευή των τοιχίων του υπογείου (αντιστήριξη)  της υπό ανέγερση οικοδομής, αυτό όμως εναπόκειται στην κρίση του μηχανικού και στην… διάθεση του επενδυτή εργολάβου!

Μολονότι η παλαιότητα της πολυκατοικίας ίσως δεν αποτελεί την κύρια αιτία της κατάρρευσης, το συμβάν, αναντίρρητα, έρχεται να τονίσει την ανάγκη για συστηματικό έλεγχο, συντήρηση και ενίσχυση του κτιριακού αποθέματος της χώρας, δεδομένου ότι η συντριπτική πλειονότητα των  κτιρίων έχει κατασκευαστεί αρκετές δεκαετίες πριν την εφαρμογή των σύγχρονων αντισεισμικών κανονισμών.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι περίπου το 70% των κτιρίων της χώρας είναι ηλικίας άνω των 40 ετών, ενώ συνολικά το 80% έως 90% έχει ανεγερθεί πριν από το 2000, όταν ακόμη δεν είχαν ενσωματωθεί οι σημερινοί ευρωπαϊκοί κανόνες αντισεισμικού σχεδιασμού.

 Περίπου 1,5 εκατομμύριο κτίρια, δηλαδή το 25% του συνολικού αποθέματος, είχαν ανεγερθεί έως το 1960. Την περίοδο 1960 -1985 κατασκευάστηκαν ακόμη 1,746 εκατομμύρια κτίρια, που αντιστοιχούν στο 42,5% του συνόλου. Από το 1986 έως το 2000 προστέθηκαν περίπου 831.000 κτίρια (20%), ενώ μετά το 2001 ανεγέρθηκε μόλις το 11,6% του σημερινού κτιριακού αποθέματος.

Είναι σαφές, ότι η μεγάλη πλειονότητα των κτιρίων, έχει σχεδιαστεί και κατασκευαστεί με προδιαγραφές που υπολείπονται σημαντικά των σημερινών απαιτήσεων!

Στις παραπάνω φωτογραφίες κόμβου (υποστυλώματος – δοκού) σε πολυκατοικία της δεκαετίας του 1980,  φαίνονται καθαρά:
1. Κατασκευαστικές ατέλειες – θύλακες (κενά) στο σώμα του σκυροδέματος
2. Ανθρωπογενής παρέμβαση ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων – δραστική μείωση διατομής υποστυλώματος
3. Δοκός και οπλισμός δοκού απαράδεκτης διατομής σε σχέση με τον ισχύοντα κανονισμό οπλισμένου σκυροδέματος

Το πρόβλημα φυσικά δεν αφορά μόνο την ηλικία των κατασκευών, αλλά και την περιορισμένη συντήρησή τους, πολυκατοικίες παραμένουν για δεκαετίες χωρίς συντήρηση, έτσι, σταδιακά γίνονται όλο και πιο ευάλωτες απέναντι στους σεισμούς.

Η παροχή κινήτρων ώστε οι ιδιοκτήτες να προχωρήσουν σε ελέγχους και εργασίες ενίσχυσης, ιδιαίτερα στα κτίρια που έχουν ανεγερθεί πριν από το 1985, είναι ένα βήμα στη σωστή κατεύθυνση, τα οικονομικά μακροπρόθεσμα οφέλη είναι προφανή.

Η ανθεκτικότητα των κτιρίων και εν γένει των τεχνικών έργων, πρέπει να αποτελέσει βασική προτεραιότητα, καθώς η ασφάλεια του κτιριακού αποθέματος αποτελεί κριτήριο –εκτός των άλλων- για την εμπορική αξία των ακινήτων!

Στις  υποδομές επικρατεί η ίδια κατάσταση, αν και θα έπρεπε να γίνει πιο εκτεταμένη αναφορά, θα περιοριστούμε σε λίγες μόνο κραυγαλέες περιπτώσεις:

Hπρώτηαφορά στον περιορισμό της κίνησης εντόςτων σηράγγων της Εγνατίας οδού σε μια λωρίδα, από Βέροια μέχρι Ιωάννινα, - η «ρύθμιση» έχει παραταθεί έως 31 Δεκεμβρίου 2026. Ο λόγος των περιορισμών; Λόγοι ασφαλείας, στο πλαίσιο της διαδικασίας αναβάθμισης και πιστοποίησης των σηράγγων βάσει των ευρωπαϊκών προδιαγραφών! Τόσο καλά!!

Η δεύτερη αφορά στο Δημοτικό Στάδιο της Βέροιας στη Νότια κερκίδα του(Θύρα 4), όπου το πρόβλημα είναι κατανοητό ακόμα και στους πλέον αδαείς!

Δημοτικό Στάδιο Βέροιας- Απόλυτα εμφανής η αποκόλληση της επικάλυψης του σκυροδέματος και η έντονη διάβρωση του οπλισμού της Νότιας κερκίδας του σταδίου, τέτοιου είδους φθορές αποτελούν μία από τις πιο σοβαρές μορφές δομικής υποβάθμισης οποιασδήποτε κατασκευής.

Η τρίτη αφορά στη γέφυρα της οδού Θερμοπυλών στη Βέροια, όπου το πρόβλημα παραμένει «από κάτω», χωρίς να θέλουμε να κινδυνολογήσουμε, όταν έχουμε να κάνουμε με προεντεταμένο φορέα σκυροδέματος στην πλέον πολυσύχναστη γέφυρα της πόλης, ο έλεγχος αποτελεί υποχρέωση! 

Αποκάλυψη οπλισμού σε φέρουσα προεντεταμένη δοκό της γέφυρας Θερμοπυλών!

Η κουλτούρα του «πάμε κι όπου βγει»!

Όταν η έκδοση μιας οικοδομικής άδειας ή μιας άδειας λειτουργίας, μετατρέπεται σε έναν γραφειοκρατικό μαραθώνιο συλλογής υπογραφών, η ουσία της μελέτης εφαρμογής χάνεται.

Η ποιότητα υποβαθμίζεται προς όφελος του χρόνου και του κόστους, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί του κράτους, δραματικά υποστελεχωμένοι και απαξιωμένοι, εστιάζουν στο αν «συμφωνούν τα χαρτιά» και όχι αν οι μελέτες είναι ορθές και το παραγόμενο αποτέλεσμα ασφαλές για τους χρήστες του.

Για ποιο λόγο άραγε να αναλάβουν ευθύνες, όταν το κράτος/εργοδότης δεν κατανοεί το ρόλο του!

Όταν οι μηχανικοί ασχολούνται περισσότερο  με αποτύπωση και «νομιμοποίηση αυθαιρέτων» και το κράτος υποστελεχώνει τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, τότε, τα εργοτάξια πάσχουν!

Όταν η διοικητική νομιμότητα έχει υποκαταστήσει τη μηχανική ορθότητα, τότε, οι καταρρεύσεις κτιρίων ή συστημάτων ασφαλείας, είναι απλώς θέμα χρόνου!

Ουρσουζίδης Ν. Γιώργος